X
تاریخچه

وزارت امور داخله یا وزارت کشور، وزارتخانه اي فرابخشی، مهم، حساس و نهادي حاکمیتی است که مسئولیت اداره راهبردي امور داخلی کشور در تمام حوزه هاي سیاسی، اجتماعی، اقتصادي و انتظامی امنیتی را به عهده داردکه این مسئولیت ها در سطح استان بر عهده استانداران خواهد بودالبته در دوران تاریخی مختلف استاندار بودن مفاهیم مختلفی داشته و به گونه هاي متفاوتی عمل شده که در مطالب زیر به بخشی از سیر تاریخی اداره امور استان ها اشاره می شود.در شرح والیان و استانداران و با مطالعه وکاووش درباره چگونگى انتصاب و اقتضاى دوران ماموریت والیان یا استانداران مى توان ویژگی هاى آنها را از منظر زمانى در شش مقطع تاریخى از اوان سلسله قاجار تا تاریخ 4909 مورد مطالعه قرار داد.

  1.  از سال 1228 ه.ش تاریخ جلوس ناصرالدین شاه به تخت سلطنت تا سال 1285 ه.ش آغاز صدور فرمان مشروطیت به دست مظفرالدین شاه قاجار در این دوران استان ها ولیعهد نشین بودنداستاندارى و یا شخصیتى به نام استاندار در میان نبود بلکه ولیعهد از افرادى از اولاد یا بستگان و احفاد سلاطین قاجار را بعنوان فرمانروا، بیگلر بیکى یا پیشکار بر مى گزیدندبطور کلى در زمان ناصرالدین شاه ولیعهدها سمت حاکم استان ها را نیز داشتند.
  2.  از آغاز صدور فرمان مشروطیت (1285 ه.ش) تا کودتاى سوم اسفند 1299 شمسى پس از کودتاى محمدعلى میرزا شاه قاجار و دوره استبداد صغیر دولت استعمارى انگلیس از ترس تعمیق انقلاب و گسترش آن به سایر مناطق روسیه تزارى را تحریک نمود که قواى خود را وارد ایران کند در این دوران، در ایران افرادي مثل سپهسالار، عین الدوله، فخرالسلطنه، تنکابنى و شجاع الدوله ها که از طریق دولت روس گماشته مى شدند، عملاً حافظ منافع شرق و غرب و اعضا یا طرفداران سازمان فراماسونرى بودند.
  3. از آغاز حکومت کودتاگران سوم اسفند تا سقوط رضا شاه شهریور 1320 ه.ش والیان و استانداران این دوران اکثراً افرادى منفور همچون مستوفى و یا افراد تحمیل شده از طرف وزارت جنگ بودند و استانداران عملاً با توجه به مقتضیات حاکم عارى از قدرت و کفایت بودند.
  4. از سال 1320 تا 21 آذر 1325 بخش هایی از ایران در اشغال روس ها قرار گرفته و پیوسته دستخوش سیاست ها و دست اندازي هاى حزب توده و فدائیان و دموکرات ها بود در این فاصله حتی بسیاري از استان هاي ایران بى سرپرست ماندند.
  5. در آغاز پادشاهى محمدرضا پهلوى استانداران دوره سلطنت محمدرضا پهلوى اکثراً ماسونیک یا وابسته به کابینه هاى طرفداران انگلیس و آمریکا و مجرى سیاست عمومى دولت هاى وقت در استان بودندامثال دولت هاى ماسونیک - محمدعلى فروغى - على سهیلى - احمد قوام - محمد ساعد - بیات - حکیمى - صدر - على منصور - محمد مصدق - فضل الله زاهدى - منوچهر اقبال  جعفر شریف امامى على امینى - اسداله علم - حسنعلى منصور - هویدا و...
  6. در عصر انقلاب اسلامی استانداران انقلابی و تلاش گر و میهن پرست و متدین و پیروان حضرت امام و ولایت فقیه قدم به عرصه نهادند و شمع فروخته ایران را در هر خطه برافروختند.
  7.  

تقسيمات كشوري

ایران پیش از دوره مشروطه، فاقد قانون تقسیمات کشوري بوده است و براي اولین بار در سال 1285 ه.ش قانون تقسیمات کشوري در ایران وضع شده استبراساس آن قانون، ایران به چهار ایالت بزرگ به نام هاي آذربایجان، فارس، خراسان، بلوچستان و کرمان تقسیم و هر ایالت، به چند ولایت حاکم نشین و هر ولایت، به چند بلوک نایب الحکومه نشین تفکیک گردیده استبا اجراي نخستین قانون تقسیمات کشوري ایران در سال 1287 ه.ش کشور به چهار ایالت بزرگ، 38 ولايت و 137 بلوك تقسیم و در این تقسیم بندي زنجان یکی از ولایت هاي مستقل بود.

در سال 1316 ه.ش قانون تقسیمات کشوري تغییرات اساسی پیدا کرد و قانون جدیدي جایگزین آن شدطبق قانون جدید، ایران به 10 استان و 39 شهرستان تقسیم و شهرستان زنجان به همراه بخش هاي خدابنده و ابهر تابع استان یکم گردیدهمچنین قزوین، رشت، ساوه، اراک نیز تابع استان یکم، بودند.

با تغییرات مختصري که از سال 1316 ه.ش در قانون تقسیمات کشوري صورت پذیرفت، ایران به 10 استان و یک استان مرکزي تقسیم و زنجان با نام خمسه، تابع استان مرکزي شدپس از گذشت بیست و چهار سال، بار دیگر در سال 1340 ه.ش قانون قبلی مورد بازبینی قرار گرفت و ایران به 13 استان و 5 فرمانداري تقسيم گرديد و در آن تقسیمات، زنجان، اراک، رشت، طوالش، لاهیجان و بندر انزلی ضمیمه گیلان گردیددر مرداد ماه سال 4919 بخش هاي ابهر و خدابنده همزمان به شهرستان، تغییر وضعیت دادند و در سال 1349، شهرستان زنجان و همچنین دو شهرستان ابهر و خدابنده از گیلان منتزع و به فرمانداري کل تبدیل گردیدند.

بالاخره با تغییر قانون تقسیمات کشوري به سال 1351 ه.ش فرمانداري کل زنجان به استان درجه 3 ارتقاء پیدا کرد و در سال 1356 شهرستان قزوین از استان مرکزي جدا و به استان زنجان ملحق گردید و در سال 1358 بخش ضیاء آباد به مرکزیت شهر تاکستان به شهرستان تاکستان تبدیل و از قزوین منتزع و به استان زنجان الحاق گردید . پس از پیروزي انقلاب اسلامی در دي ماه سال 1358، واحدهاي تقسیمات کشوري ایران عبارت است از: 24 استان، 475 بخش و 439 شهر و استان زنجان در همان سال شامل 5 شهرستان، 14 بخش و 10 شهر بود.

در سال 1370 ه.ش، استان زنجان از میان 24 استان، 229 شهرستان، 617 بخش و 520 شهر در كل كشور، داراي 5 شهرستان، 20 بخش، 16 شهر، 29 دهستان و 1938 آبادي بوده است.

بعداز انتزاع شهرستان قزوین در دوم مهر ماه سال 1373، واحدهاي تقسیماتی استان زنجان به 4 شهرستان، 13 بخش، 9شهر، 29 دهستان و 1123 آبادي، تقلیل یافت. هرچند طبق تقسیمات کشوري 1375، استان زنجان داراي 4 شهرستان، 16 بخش، 13 شهر، 51 دهستان و 1113 آبادي بود، در فاصله آبان ماه سال 1375 تا تيرماه سال 1376 تغییرات دیگري در تقسیمات اداري استان زنجان صورت گرفت، در آبان سال 1375 بخش ماهنشان به شهرستان ماهنشان ارتقاء یافت، در خرداد 1376 شهرستان تاکستان از زنجان تفکیک و به استان قزوین ملحق شد، در شهریور سال 1376 بخش هاي طارم علیا به مرکزیت آب بر، ایجرود به مرکزیت زرین آباد، به شهرستان تبدیل شدند و در مرداد ماه سال 1376 بخش خرمدره از ابهر جدا و به شهرستان مستقلی، تغییر وضعیت داددر سال 1392 نیز بخش سلطانیه )از شهرستان ابهر ( با مرکزیت سلطانیه به شهرستان ارتقا یافت.

بر اساس آخرین تقسیمات (1393) این استان داراي 8 شهرستان، 17 بخش، 21 شهر، 48 دهستان و 1186 آبادي با 254 آبادي خالي از سكنه و 730 آبادي بالاي 20 خانوار مي باشد.

دی ان ان